Rok 1984, czyli mielonka z człowieczeństwa - OWSIANKO
Publicystyka » Artykuły » Rok 1984, czyli mielonka z człowieczeństwa
A A A

 

Nie zabraknie twarzy, które można deptać

Rok 1984

George Orwell

 

Odkąd zaczęto segregowanie ludzi ze względu na polityczną lojalność, a o tym, kto jest, a kto nie jest człowiekiem lepszego sortu, decyduje nieomylna władza i jej klakierska egzekutywa, przestały mnie pasjonować brewerie ze wznoszeniem lub obalaniem autorytetów. Wziąłem się więc za ponowne czytanie Orwella i powtórne postrzeganie cmentarnych wizji nadchodzących lat.

Utwory tego autora są prorocze. Z wielu powodów. Ciekawe nie tylko dlatego, że dotyczą niedawnych wydarzeń, ale głównie z tej przyczyny, że z każdym dniem stają się podobniejsze do rzeczywistości. Kompatybilne z nią jakby. 

Najważniejszym wnioskiem wypływającym z ich lektur jest spostrzeżenie: wkrótce nastąpi czas zbierania robaczywych owoców. Wnet przyjdzie nam zapłacić za manipulowanie narodową pamięcią i przeinaczanie kłopotliwych zdarzeń. Niewygodnych prawd przekutych na fałsz. 

Począłem więc studiować mechanizmy tychże manipulacji i zająłem się złośliwym dostosowywaniem ich do bieżących casusów. W tym, zastępowaniem prawdy –  namiastką. 

Szkoda, że nie potrafimy zauważyć, iż za często powtarzamy te same błędy. Wpadki, które już nie są nawet niezręcznościami lub przejęzyczeniami, ale ogromną kolekcją banalnych tępot. Stają się śmieszne, bo stosowane po raz milionowy, są równie skuteczne, jak nauka małpy podstaw trygonometrii. Albo upowszechnianie światłej myśli, z której wynika, że jeśli  włożymy palec do kontaktu, to będziemy szybciej tańczyć. 

Można powiedzieć, że z nauką jest gorzej, niż źle; trafiła pod niewłaściwe strzechy: stała się tak powszechnym zjawiskiem, że niemal trywialnym. 

Doszliśmy do etapu, gdy już mało kogo dziwi hydraulik wykonujący operację na otwartym sercu. Ponieważ rozplugawił się pogląd, że do osiągnięcia jakiegokolwiek stanowiska, wiedza jest zbyteczna. W myśl powiedzenia: nie matura, lecz chęć szczera zrobi z ciebie oficera; profesorem może być oborowy z tytułem kupionym przed gmachem Telewizji. 

Byle dójka z wykształceniem czworakowym pcha się do popegeerowskiej Spółki Mleczarskiej Kant. Lada pigularz w randze starszego oseska wdrapuje się na ministerialną grzędę i każe sobie salutować. Kolejny Nikodem Dyzma poucza prawników, co to jest prawo, lekarzy, kogo leczyć, a filologów (z wyżyn swojej katedry naukowej, czyli - skrzynki po śledziach), jak mają się wypowiadać. Głuchy jak pień facet, który codziennie przechodzi obok filharmonii, uważa się z tej racji za niesłychanie uzdolnionego muzyka. 

Świat został opanowany przez ciemniaków; tarmoszą nim demony wstecznictwa: wszystko, co do tej pory stało na mocnych podstawach logiki, przegrało z weryfikacją prowadzoną przez umysłowo cofnięty plebs.

Świadomie uciekamy od naukowego rozumowania: wiedza dostępna ludzkości wyparta została przez zabobon, czary i średniowieczne wierzenia, a fizyczne prawa obowiązujące w kosmosie, podważane są przez domorosłych ekspertów od  wyjaśnień parówkowych katastrof.

*

Choć jego myśli zostały rozwinięte do granic przerażającego absurdu, nie są przecież odbierane tak, jak zostały napisane: nie są ostrzeżeniem, krzykiem protestu czy oburzenia. Przeciwnie: staramy się upchnąć jego profetyczne dzieła do rozrywkowych przegródek z bajkami; podziwiamy wyobraźnię autora, mając za nic wszelako ich ostrzegawcze przesłanie. 

Orwellowskie słowa przebiły się do masowej świadomości i wchodząc do repertuaru popularnych powiedzeń, stały się cytatami. Lecz są to cytaty powtarzane mechanicznie i bezrefleksyjnie: równi i równiejsi, Wielki Brat, dwie minuty nienawiści, nowomowa, dwójmyślenie, to zaledwie kilka z nich. 

Cytowane jako określenia nonsensów znanych z autopsji, stanowią rodzaj uspokajacza sumień. Kiedy natykamy się na sytuacje opisane i przejaskrawione w jego powieściach, kwitujemy je z niepojętą ulgą: on już to udowodnił. Czyli, jakbyśmy mówili: on to zrobił za nas, więc my nie musimy. Co poniekąd usprawiedliwić, uspokoić i uwolnić ma nas z przeciwdziałania. Z natychmiastowego kontrataku. 

W tym miejscu pozwolę sobie na odskok. Otóż od jakiegoś czasu dręczy mnie pytanie: po jakiego grzyba pisarz pisze? Pytanie to jednak nęka mnie krótko, gdyż odpowiadam sobie:  pisze, bo ma coś do powiedzenia. Chciałby trafić do odbiorcy, ostrzec go przed popełnianiem błędów. Ma nadzieję, że dobrnie do adresata, który potraktuje go poważnie i przejmie się jego słowami. Tak samo powinno być  z czytelnikiem: czyta, bo ma przed sobą ważny tekst i nie chce popełniać błędów. 

Po tym wtręcie wracam do Orwella. Urodził się w 1903 roku, a umarł w 50. Był też publicystą. Po rezygnacji ze służby (1922–27) w brytyjskiej policji imperialnej w Birmie, podjął działalność pisarską w Paryżu i Londynie. W latach 1936–37 uczestniczył w wojnie domowej w Hiszpanii w szeregach anarchistów. W czasie II wojny światowej był korespondentem BBC; te doświadczenia uczyniły z Orwella - pisarza politycznego o przekonaniach demokratyczno-socjalistycznych: przeciwnika wszelkiego totalitaryzmu, zwłaszcza komunistycznego w stalinowskim wydaniu. 

Jak wielkim był jego nieprzyjacielem, widać choćby po kłopotach z publikacją Roku 1984. Książka mogła się ukazać dopiero  w 1949 roku, zatem ominęła go dzisiejsza sława. 

Czy mogła ukazać się wcześniej? Jak najbardziej nie! Nie, gdyż w owym czasie nie było odpowiedniego klimatu: obłudna Wielka Brytania i zaślepione Stany Zjednoczone wolały nie denerwować Wujaszka Joe. Jakkolwiek wiedziały  o obozach przymusowej i katorżniczej pracy w Związku Radzieckim.  

Takie mieliśmy ogłupiające początki dzisiejszych obyczajów; to dyplomaci i politycy przerobili nas na bezwolną mielonkę z człowieczeństwa. 

Hipokryzja w krainach opisywanych przez Orwella jest produkowana na skalę globalną. W wyniku wojny atomowej dotychczasowe państwa podzieliły się na trzy strefy wpływów. Jedna, to Oceania, druga – Wschódazja, trzecia zwana jest Eurazją. 

W Oceanii, gdzie rozgrywa się akcja powieści, od niepamiętnych czasów toczone są boje. Od niepamiętnych, rozumieć należy dosłownie, bowiem nikt już nie pamięta, kiedy się one zaczęły, dlaczego je wszczęto, kto był wrogiem i o co się walczy; władza zadbała o to, by niezależnie od geografii i historii, zawsze było WSPANIALE i by nie wiedziano o przeszłości niczego. 

W książce obowiązuje hic et nunc: przeszłość jest zakazana. Specjalne ekipy czyścicieli wydarzeń trudziły się nad jej zamazywaniem. Naginaniem faktów do zaistniałych sytuacji.  Na froncie, w gospodarce. Przy czym powiedzieć wypada, że pomiędzy tymi trzema obszarami walk, nie było żadnych różnic ideologicznych: wszystkie klepały jednaką biedę.

Ludzie należący do partii mają się niezgorzej: prowadzą żywot prawie dostatni. Względnie pomyślny.

Partia jest dwupoziomowa. Jedną kondygnację zajmują przeciętniacy. To szara ciżba od roboty głupiego; niby składa się z komunistów, ale są to komuniści traktowani nieufnie.

Przebywają pod wzajemnym nadzorem. Obopólnym. W głównej mierze - nadgorliwym. Żyją w krainie złożonej z kapusiów. W królestwie bezinteresownych donosicieli. W odrapanych klitkach. 

Sami też są odrapani. Pokancerowani przez los i wieczny głód, przeżarci strachem i płonną nadzieją na lepszy czas – odbębniają nikomu niepotrzebne, charłacze  istnienie. 

Na  drugim poziomie znajduje się partyjna szpica. Śmietanka uprzywilejowanych: zwolnionych z wyrzeczeń. Barbarzyńsko wierna, czyli godna zaufania. Czyli wtajemniczona grupa sprawująca absolutne rządy. Ciesząca się namiętnym brakiem ubóstwa.

Nie dla niej życie na kartki; pośród ruin i limitów swobody. Mieszka w dużych, luksusowych apartamentach z działającą windą. Z lokajami. Z możliwością wyłączania wścibskich kamer; bez ciężaru trudności obiektywnych i męczącego zaciskania pasa.

Natomiast niepartyjna mniejszość, czyli proletariat (w nowomowie zwany prolami), zajmuje się podrzędną pracą; toporni, pogrążeni w społecznej stagnacji, nieodwołalnie apatyczni, są (jakkolwiek brzmi to paradoksalnie) jedynymi wolnymi ludźmi tej powieści: tak są niewykształceni, prymitywni, odarci ze złudzeń, zainteresowań i marzeń, tak marnie wegetują z dnia na dzień, że nie stanowią zagrożenia, że nie opłaca się ich kontrolować.

Ale to oni mogą się ocknąć z letargu i być przyszłymi zwycięzcami. To w nich, ludziach tak lekceważonych, że nawet nie zasługują na to, by byli śledzeni, autor za pośrednictwem Winstona, bohatera utworu, widzi odrodzenie.

Morał? Lepiej robić interesy, niż drzeć koty. Raczej żyć w czołobitnej  pozycji, w kagańcu, obroży i na smyczy, niż przeciwstawiać się złu. Bo: gdy zło jest silniejsze od dobra, trzeba mu ulec, pogodzić się i wyprzeć własnych ideałów.  

Tego nas nauczyli politycy. I uczą nadal. To oni potwierdzają swoim działaniem „racjonalne”  rozumienie reguł rządzących światem. To dzięki nim jesteśmy niefrasobliwą tłuszczą. Dyskretnie sterowaną,  wyzutą z honoru, patriotyczną w coraz to nowszych konfiguracjach. 

Jesteśmy tłuszczą solidną na rozkaz. Pragmatycznie radosną: zmierzającą na szafot. Zawzięcie czapkującą, fanatycznie i na ugiętych kolanach śpiewającą - w błagalnym chórze – tryumfalną pieśń ułożoną przez dzicz.

Poleć artykuł znajomym
Pobierz artykuł
Dodaj artykuł z PP do swojego czytnika RSS
  • Poleć ten artykuł znajomemu
  • E-mail znajomego:
  • E-mail polecającego:
  • Poleć ten artykuł znajomemu
  • Znajomy został poinformowany
OWSIANKO · dnia 09.02.2017 11:24 · Czytań: 242 · Średnia ocena: 0 · Komentarzy: 2
Komentarze
al-szamanka dnia 17.02.2017 17:28
Cytat:
Odkąd za­czę­to se­gre­go­wa­nie ludzi ze wzglę­du na po­li­tycz­ną lo­jal­ność, a o tym, kto jest, a kto nie jest czło­wie­kiem lep­sze­go sortu, de­cy­du­je nie­omyl­na wła­dza i jej kla­kier­ska eg­ze­ku­ty­wa, prze­sta­ły mnie pa­sjo­no­wać bre­we­rie ze wzno­sze­niem lub oba­la­niem au­to­ry­te­tów.

To znaczy odkąd?
Bo mam wrażenie, że jednak nie żyjesz od tysięcy lat... bo to, o czym piszesz, powstało wraz z pojawieniem się człowieka, towarzyszy mu od samego początku.
A poza tym przyjemnie mi było poczytać o mojej najstraszniejszej, ulubionej książce :)
Skorek80 dnia 28.04.2017 23:48
Bardzo dobry tekst! Twórczość Orwella to oczywiście temat - rzeka, aczkolwiek akurat w przypadku tego konkretnego tekstu spod Twego pióra, przychylam się do Twojej wypowiedzi w stu procentach. Nic dodać, nic ująć!
Bardzo fajnie się to czyta oraz jestem pod dużym wrażeniem barwności języka.
Polecane
Ostatnie komentarze
Pokazuj tylko komentarze:
Do tekstów | Do zdjęć
Miladora
30/05/2017 14:54
Niestety - sheCat ma sporo racji. Wiersz - jak dla mnie -… »
WieslawFalkowskifalko
30/05/2017 14:35
Dziękuję, Miladora, za wnikliwą analizę. Pozdrawiam. »
Ania Ostrowska
30/05/2017 14:17
Podtrzymuję swoją opinię wobec wiersza, a ordynarnych… »
sheCat
30/05/2017 13:53
Bardzo mi przypadła do gustu ta interpretacja. Rytm wiersza… »
sheCat
30/05/2017 13:48
dziś chciałbym przebierać w smakach by pełni nie pomylić z… »
sheCat
30/05/2017 13:42
Zakrawa na żart publikacja tegoż ;) jak również :) a… »
introwerka
30/05/2017 12:28
Milu, dziękuję serdecznie za wczytanie się w wiersz… »
Miladora
30/05/2017 12:09
Całkiem, całkiem, Falko. Chociaż trochę przegadałeś wiersz… »
Tjereszkowa
30/05/2017 11:54
Bemik, dziękuję za powęszenie w mojej miniaturce. :) »
Miladora
30/05/2017 11:40
Pięknie wplotłaś w końcówce nawiązanie do tytułu - musiałam… »
skroplami
30/05/2017 11:25
Piszesz sf w swoim własnym, jak każdy autor oczywiście,… »
Ania Ostrowska
30/05/2017 09:55
Czyta się ten wiersz z zadyszką, a końcowe… »
bemik
30/05/2017 08:31
Bardzo intrygujące opowiadanie. I pięknie erotyczne. Troszkę… »
bemik
30/05/2017 08:26
Nie rozśmieszyło, ale wydaje mi się, że nie miało takiego… »
Grain
30/05/2017 08:03
Ja krytycznie, aczkolwiek niezłośliwie w założeniu. Chwała… »
ShoutBox
  • Gramofon
  • 29/05/2017 20:04
  • [link] do końca głosowania pozostały 4 dni :)
  • mike17
  • 29/05/2017 18:07
  • W sumie dla młodego chłopaka taka lektura mogła być nie lada wstrząsem. I była. Odkryłem rzeczy, o jakich mi się nie śniło. Byłem oczarowany. Zaczarowany i marzyłem, by życie spełniło moje marzenia :)
  • mike17
  • 29/05/2017 18:04
  • Pamiętam, że jak czytałem w 1988 roku tę kniżkę to mnie ostro rajcowało - choć już miewałem znajomości z dziewczynami spojrzałem na to z innej perspektywy, ale reszta jest już tylko tajemnicą :)
  • Krzysztof Konrad
  • 29/05/2017 15:01
  • Ale chwilami sama kieruje się troszeczkę zaściankowymi mądrościami, często narzucając, co kobiety powinny robić. Trochę jak wyrocznia. No nie wiem.
  • Krzysztof Konrad
  • 29/05/2017 15:00
  • Doczytałem Wisłocką. Wcześniej byłem - i jestem - zafascynowany, ale teraz trochę mniej. Pani Michalina rzekomo walczyła częściowo z takim szowinistycznym spojrzeniem na kobietę z dawnych lat
  • mike17
  • 28/05/2017 18:32
  • Wieczorową porą miłosne śpiewanie : [link]
  • SanaiStark
  • 28/05/2017 16:36
  • W ten gorący dzień pozdrawiam was zimnym Leszkiem z dodatkiem pomarańczowej lemoniady ^_^
Ostatnio widziani
Gości online:46
Najnowszy:reuqteq