Odkąd przeszło rok temu przeczytałam w WO wywiad z Elif Şafak twórczość tej autorki jawiła mi się niczym tajemniczy ogród. Mijał czas, blogosfera wyrzuciła z siebie kilka pochlebnych recenzji twórczości tej pisarki (mówię oczywiście o tych, które akurat ja miałam okazję przeczytać) co sprawiło, że chęć skonfrontowania się z piórem Elif Şafak urosła do rozmiarów rozległych baobabów. I nadszedł ten dzień, ujrzałam je na bibliotecznym regale, stały obok siebie, dwie pokaźne pozycje, jedna w czerwonej okładce, druga w zielonej, w zetknięciu z moimi dłońmi, scaliły się z ich naskórkiem, były moje, przynajmniej na najbliższy miesiąc. Zdążyłam przeczytać tylko jedną, jednak dzięki życzliwości pani Marty reprezentującej - Wydawnictwo Literackie, udostępniono mi tę książkę do zrecenzowania.

Mowa o pierwszej przetłumaczonej na język polski książce tureckiej pisarki Elif Şafak "Lustra miasta", która opowiada o losach dwóch braci Pereirów, którzy niczym dwie gałęzie jednego drzewa odgięły się w dwie różne strony. Antonio postanowił uczynić zadość rodzinnej tradycji, przejął zawód medyka, przekazywany z ojca na syna od pokoleń, poślubił również piękną Izabell. Miguel z kolei skupił się na ulotnych przyjemnościach życia, z butelką wina u jednego i kobietą u drugiego boku, zataczał się przez świat, miotany namiętnościami, które były obce jego bratu. A to o ludzkich namiętnościach między innymi jest książka Şafak, namiętnościach, które niezależnie od miejsca i czasu przejmują kontrolę nad ludźmi, przesłaniają rozsądek i ciągną za sobą w otchłań nocy, lub białą przepaść dnia.

Akcja dzieje się w Hiszpanii, za czasów Świętej Inkwizycji, która biegnie a chronologicznie, jeżeli miałabym jakoś określić jej rozwój, to mogę sięgnąć po określenie układania puzzlami, autorka podaje nam różne, niepowiązane ze sobą elementy i dopiero po kilku rozdziałach całość nabiera konkretnego kształtu i głębszego wymiaru, a najbardziej dotyczy to bohaterów, którzy z pierwotnie wydają się być pozbawione ludzkich uczuć, jednak kolejne strony stopniowo odkrywają ich tajemnice, które nadają im charakteru i jednocześnie ten charakter interpretują.

Styl Şafak wykazuje się niezwykłą wrażliwością, nacechowany jest dużą poetyckością, pisarka animuje w bajkowy sposób nie tylko przedmioty nieożywione, ale zjawiska i procesy

"Pamięć zawsze lubiła sobie przypominać"

Opowiada za pomocą metafor, przerzutni, epitetów, które zdają się być utkane z pajęczych nici, tak, że pomimo wzruszenia, łza trzyma się spojówki, gdyż boimy się, że uroniona zniszczyłaby ich ulotność. Autorka przekazuje spory ładunek emocjonalny niewielkimi środkami, zapala iskrę, jednak to czytelnik ma być dynamitem, treść książki jest jak lont.
Polifoniczna narracja imituje pieśń śpiewaną różnymi głosami, głos u Şafak ma znaczenie symboliczne, bowiem bohaterowie swoich głosów prawie nie używają, gdy z pisarka bardzo rzadko używała dialogu, jako formy przekazu informacji czytelnikowi, skupiła się na monologu wewnętrznym, jako na nośniku treści, tak więc postacie wzajemnie słuchają się, jednak nie słyszą, przez co osobista otchłań samotności każdego z nich wydaje się być jeszcze głębsza.

Autorka książki, jako feministka, nie mogła nie poruszyć tematu kobiet, a te w czasach inkwizycji z góry były skazane na klęskę w oczach mężczyzn.

"Niezwykłą rzeczą jest nie zboczenie z właściwej drogi, lecz pozostanie na niej"

Kobiety były traktowane jako źródło zła i występku, były one epicentrum grzechu- tak w kazaniach grzmiał inkwizytor Alonso Perez de Harrera, a co najgorsze ten krzywdzący przesąd przeżył jeszcze wiele lat po upadku instytucji Świętej Inkwizycji.

Na sam koniec przejdę do tytułu i mojej jego interpretacji, "Lustra miasta" były dla mnie enigmą, czy tytuł ma w ogóle jakieś ukryte znaczenie? Lustra miasta nie mają jednego konkretnego znaczenia, stanowią wszystko to, co składa się na życie tu i teraz, a więc między innymi konsolidujące się przeszłość i przyszłość, w subtelne i ulotne dziś.

"Przeszłość uwodzi przyszłość, jak Przyszłość rozpala się i traci zmysły wewnątrz przeszłości,jak w łonie Przeszłości chwila po chwili, dzień po dniu rośnie i kształtuje się dziś."

Przeszłość i przyszłość są nieodzownie od siebie uzależnione, rozciągają się po obu stronach nietrwałego dziś. Lustra miasta to jednak przede wszystkim ludzie, będący świadkami wydarzeń, zarówno Ci, którzy zachowują je tylko dla swoich oczu i uszu, jak i ci, którzy je przedstawiają i komentują je za pomocą poezji, malarstwa, czy rzeźby.
Adekwatnie do luster miasta istnieje i Miasto Luster, które jest miejscem przeznaczenia głównych bohaterów, jest ich utraconą ojczyzną, gdzie poszukują własnej tożsamości, gdzie znajdują duchową ostoję, z dala od zmęczonej okupacją inkwizycji Hiszpanii.

Şafak chce nam przekazać, że najważniejszy jest człowiek, jest on esencją wszechrzeczy, tylko on może wypełnić pustkę czasu i miejsca. Autorka w swą opowieść wplata niezwykle celne i wnikliwe obserwacje odnośnie pojęcia czasu, filozofii, czy ludzkiej natury, jednak obserwacji nie opisuje do końca, przerywa ją w pewnym momencie, zostawiając pole do popisu nam.

Skala wg. której klasyfikuje książki rozciąga się na długiej prostej, jednak jej koniec oznaczony jest DOBRE, przeciwny ZŁE- przestrzeń pomiędzy, na którym określam miejsce ulokowania książki jest moim subiektywnym lustrem; ta znajduje się bardzo blisko końca oznaczonego DOBRE, bowiem książka jest głęboka, poruszająca, napisana świetnym językiem (tak nazwałam język autora jako świetny-zapamiętajcie to, nieczęsto się zdarza!) i skłania do refleksji, nic tylko czytać i to mogę spokojnie polecić, nawet najbardziej wybrednemu molowi książkowemu.

"Wspomnienie, które osadziło się w sercu jednego, odpłynęło już dawno z krwią drugiego. Tam, gdzie jedno się zatrzymało, drugie ruszyło do wyznaczonego celu. Tego co jednemu wystarczyło, drugiemu było mało."