Rozmyślania o pracy pisarza. Cz.5. - Krystyna Habrat
Publicystyka » Eseje » Rozmyślania o pracy pisarza. Cz.5.
A A A
Od autora: Dalszy ciąg opracowania na temat pracy twórczej, w szczególności literackiej, na podstawie wypowiedzi artystów oraz uczonych.

   V CZYNNIKI SPRZYJAJĄCE NATCHNIENIU I PRACY TWÓRCZEJ

 

„Według mego własnego doświadczenia – mówi Helmholtz (cyt. Błachowski „Fragmenty Psychologii”) pomysły nie przychodziły nigdy, kiedy mózg był zmęczony. I nigdy przy biurku. Moje zagadnienie musiałem zawsze wpierw tak przewertować na wszystkie strony, że mogłem spojrzeć w myśli na wszelkie jego odmiany i komplikacje i nie pisząc, przebiegać je swobodnie. Zazwyczaj nie można dopiąć tego bez dłuższej pracy. Później, kiedy przeminęło pochodzące stąd zmęczenie, musiała nadejść godzina zupełnej fizycznej świeżości i spokojnej równowagi ducha, zanim przyszły dobre pomysły. Często rzeczywiście (...) były one obecne rano przy budzeniu się, co też kiedyś zanotował Gauss. Szczególnie chętnie (...) zjawiały się one przy powolnym chodzeniu po lesistych górach w słoneczną pogodę. Najmniejsze ilości napojów alkoholowych zdawały się je płoszyć.”

Natomiast Schiller mógł pisać tylko po wypiciu szampana – pół butelki. Do tego podczas pisania trzymał nogi w miednicy z zimną wodą. Rodinowi również pomagały różne gatunki alkoholi, wywołujące odpowiednio różne nastroje, a Mickiewicz improwizował najchętniej podczas słuchania melodii „Laura i Filon”. Opisuje to Mieczysław Jastrun w książce biograficznej pt. „Mickiewicz”.:

„Słowacki wstał (...) . Stojący pod drzwiami rozmawiali szeptem: jest blady, jakby wszystka krew z niego uciekła. Podobno wszyscy wielcy poeci, gdy mówią wiersze są bladzi, proroctwa ich dzięki temu wydają się bardziej wiarygodne., choć w istocie nie znaczą nic (...). Szczepanowski uderzył w struny lekko, jakby od niechcenia, by z każdą sekundą wzmacniać ton. Dźwięki ucichły i zanim słuchacze zdążyli ochłonąć, podniósł się Mickiewicz. Nie, nie podniósł się – mówił później Zan – zerwał się, jak dawny templariusz, jak archanioł wreszcie. Twarz jego zbladła i przemieniła się rzeczywiście. Co   mówił? Nikt nie wiedział i nie wie. Ale całe to zgromadzenie podniecone winem i grą gitary, całe to zgromadzenie wygnańców oczekujących wciąż czegoś – cudu, objawienia – nie chciało wcale rozumieć słów improwizatora. Nie mogło zresztą. Słowa wiersza mówionego szybko, gwałtownie, zaledwie pojawiały się, już nikły, zmiażdżone nagłym obrotem zdania, przesłonięte twarzą, która naprawdę promieniała wzruszeniem.”

Jan Parandowski w „Alchemii słowa” opowiada, że Hoffman tworzył w pokoju obitym czarną tapetą i zależnie od nastroju zakładał na lampę zielony to znów niebieski abażur. Twórczości Słowackiego najbardziej sprzyjała jesień, a Schillerowi – wiosna. Pliniusz Młodszy nabierał sił, gdy patrzył na morze.

Marcel Proust kazał obić pokój, w którym pisał, korkiem, by nie zakłócały mu pracy żadne hałasy.

Balzak pisał nocami, a wypijał przy tym dla pokrzepienia wiele filiżanek mocnej kawy. To ponoć nadwerężyło jego zdrowie. Ale dla niego pisanie było ważniejsze. Iluż mniej znanych twórców poświęca się podobnie? Może każdy?

Silvia Plath w listach do matki pisała o radach, jakich jej udziela mąż, Ted Hughes, też jak ona poeta. Podkreślała jego dobroczynny wpływ, bo nie oczekuje od niej natychmiastowych publikacji ani sukcesów. Doradza, by po prostu pisała i dużo czytała „nie tylko powieści i wiersze, ale również książki o sztuce ludowej, o krabach, meteorytach, gdyż to właśnie daje pożywkę wyobraźni.” Silvia Plath w okresach zastoju twórczego żyła intensywnie, dużo czytała i gromadziła wrażenia.

Słynny uczony – twórca teorii stresu, Hans Seyle, opracował specjalne metody dla pobudzania aktywności twórczej. Stosował je sam i zalecał je swym pracownikom naukowym. Opublikował to w książce: „Od marzenia do odkrycia naukowego”. Książka ta ukazała się również w Polsce w latach sześćdziesiątych, a jej fragmenty publikował wcześniej Radar – niegdysiejszy miesięcznik dla studentów, poświęcający wiele miejsca omawianiu pracy twórczej.

Według Seylego następujące czynniki mają decydujący wpływ na twórczość:

 

  1. Entuzjazm i wytrwałość

a/ koncentrowanie się na jednym celu

b/ odporność na niepowodzenie i znudzenie

c/ odporność na sukces

d/ odwaga

e/ wiara

f/ zdrowie i energia

    2. Oryginalność

a/ niezależność myśli

b/ niezależność od uprzedzeń

c/ wyobraźnia

d/ intuicja

   3.Inteligencja

   4. Etyka

   5. Kontakt z przyrodą

   6. Kontakt z ludźmi.

 

Powyższe punkty nie wymagają   szerszego omawiania.

Najwyżej 1.c, dotyczący odporności na sukces. Jednak każdy twórca potrafi sobie przypomnieć, ile zamieszania a nawet szkód wywołało czasem zbytnie zaufanie we własne siły po osiągnięciu sukcesu i spoczęciu na laurach.

A co do punktu 1.e: „wiara”, to bezskutecznie szukam w notatkach czy odnosi się to do wiary w siebie, czy ma znaczenie szersze, a nie chciałabym na razie niczego w teorii  znanego uczonego zmieniać. Niech więc każdy odpowie na to sobie sam. Oczywiście, wiara w siebie ma w twórczości kolosalne znaczenie. Uskrzydla. Emituje nowe pomysły. Niejednemu daje po prostu poczucie, że naprawdę jest pisarzem i może pisać. Byle tylko nie przesadzić – patrz punkt: 1, c.

Ileż jednak początkujących wypytuje innych, prawdziwych twórców, wysyła próbki swej pisaniny do różnych poczt literackich, by dowiedzieć się, czy mają jakiś talent i mogą dalej pisać, czy też dać sobie z tym spokój. Odpowiedzi zwykle bywają oględnie. Ale jak już kogoś pochwalą, to... O tym też opowiem kiedyś więcej.

Wracajmy do uczonego od stresu i warunków pracy twórczej.

Seyle, zgodnie ze swą teorią zapobiegania szkodliwemu stresowi stosował też ściśle przemyślany reżim dnia, aby pracować w godzinach najkorzystniejszej kondycji intelektualnej. Do tego odpowiednio wypoczywał i wykonywał specjalne ćwiczenia gimnastyczne oraz zabiegi higieniczne poprawiające samopoczucie. Miało to usuwać zmęczenie i podtrzymywać dobry stan zdrowia. Preferował kąpiele słoneczne, treningi na rowerowym statywie i spacery.

Ale co najważniejsze: Seyle bardzo dbał o przyjemną i życzliwą atmosferę w domu i pracy.

Wykorzystywał też twórczo okres bezpośrednio przed zaśnięciem i po przebudzeniu, kiedy to umysł na pograniczu snu i jawy ma wzmożoną skłonność do rodzenia ciekawych pomysłów. Unikał natomiast sytuacji wywołujących zmęczenie lub nudę. Nie mogąc ich zupełnie wyeliminować, odcinał się od nich poprzez zagłębianie się we własne przemyślenia.

- - -

Jakie znaczenie ma dla twórczości dobry nastrój, pogoda ducha, radość a szczególnie beztroska zabawa, opowiem następnym razem.

Zanim to nastąpi, zdradzę, że więcej rozważań na temat  pracy twórczej, pisania, rodzenia się pomysłów, talentu, grafomanii, powołania, potrzeby tworzenia czy natchnienia,   można przeczytać w   powieści mego autorstwa, opowiadającej właśnie o pisaniu powieści, pt. „Klatka Guliwera”.  Informuję o tym, bo nie sądzę, żeby to była autoreklama.

Poleć artykuł znajomym
Pobierz artykuł
Dodaj artykuł z PP do swojego czytnika RSS
  • Poleć ten artykuł znajomemu
  • E-mail znajomego:
  • E-mail polecającego:
  • Poleć ten artykuł znajomemu
  • Znajomy został poinformowany
Krystyna Habrat · dnia 07.12.2014 18:24 · Czytań: 1000 · Średnia ocena: 5 · Komentarzy: 18
Komentarze
Dobra Cobra dnia 07.12.2014 22:26 Ocena: Świetne!
Pięknego rozważania ciąg dalszy.

Bezcenne, ikoniczne, prawdziwe.


Pozdrawiam,

DoCo
Miroslaw Sliwa dnia 08.12.2014 00:44 Ocena: Świetne!
Krystyno, jak zwykle kawał dobrej roboty.
Świetnie systematyzujesz te wszystkie aspekty twórczej pracy.
Spójrz; wszyscy wiemy, że nie uda nam się stworzyć recepty na arcydzieło, a jednocześnie wszyscy szukamy tego kamienia filozoficznego. W głębi ducha natomiast zdajemy sobie sprawę, że skoro jest już ta odrobina talentu, to pozostała tylko praca, praca, praca i tak w kółko, aż do... wiadomo czego.
Niemniej jednak ciekawie jest poczytać jak robili to mistrzowie i co im pomagało albo przeszkadzało.
Zresztą każdy z nas ma swoje sposoby.
Tekst bardzo ciekawy i bardzo wartościowy.
Pozdrawiam serdecznie. :)
euterpe dnia 08.12.2014 10:03 Ocena: Świetne!
Pani Krysiu, jak zwykle świetna robota.
Ja chyba popełniam w tym temacie wszystkie możliwe błędy. Najczęściej jestem zmęczona, pora dnia jest... jak tylko znajdę chwilę, ale w sumie miejsce to samo i ulubiony kubek kawy, może jeszcze nic nie jest stracone, resztę można przecież dopracować:)
Dziękuję za przybliżenie tej sprawy. Teraz mam otwarte oczy:)
Pozdrawiam serdecznie,
Ewa
palenieszkodzi dnia 08.12.2014 10:25
Zaciekawiona tytułem, przeczytałam i ja oraz porównałam ze sobą, jako raczkującym quazipisarzem :). Sporo się zgadza, widać prawdziwi pisarze też tak mają :p. Co do alkoholu, zawsze wpływał na jednych pozytywnie, innym odbierając skrzydła. Należę do pierwszych. Dziękuję Krystynie Habrat za zebranie wszystkiego w jedną pomocną całość, co zauważyła
palcia:)


P.S. Coś mi się nie zgadza z numeracją "we­dług Sey­le­go" ...
Krystyna Habrat dnia 08.12.2014 11:26
Faktycznie, mój komputer bywa bardzo samodzielny w numerowaniu według siebie samego. Zaraz spróbuję go poskromić. Punkty pogrubione mają mieć kolejne numery arabskie.
Dziękuję i pozdrawiam.
Już ponumerowałam. Więcej potem.
Dobra Cobra dnia 08.12.2014 15:47 Ocena: Świetne!
Bardzo popieram punkt: f/ zdrowie i energia!

To sama prawda!


DoCo
julanda dnia 08.12.2014 15:55
:) A udzielasz porad pacjentom, którzy "myśleli, że by chcieli pisać", a między myśleniem a myśleniem zostaje przekroczona prędkość dźwięku, więc nic z tego pisania? Grafomanom jest najlepiej w życiu, bo wygląda, że mają nielimitowany czas, tylko grafomanią i grafomanią, może nawet moczą stopki w strumyku i piją szampana. A zresztą na co pisać, kiedy nie ma na czytanie okoliczności sprzyjających, chociażby ten Twój tekst, przeczytałam jak dokument, z którego trzeba wyłuskać istotne, a przecież pisałaś piękną polszczyzną, stosowałaś fachowe pojęcia itp., tymczasem taki zjadacz sensu, jak ja w tej chwili, dokopał się do czegoś, co z gruntu dotyczy faktu, że już nie ma tego świata, o którym piszesz, no, może jest - w wyobraźni tych, którzy chcąc czytać. Zresztą, jak my odejdziemy, zostanie animowany świat komputerów, którzy tworzą młodzi, inni ludzie, jakby gatunek nie ten, a jeśli oni czytają, to o wampirach, jeśli piszą to dziwności natchnione mangą i twórczością Pratchetta i podobnych, którzy może faktycznie, aby tworzyć popijają sok z gumijagód, a może coś innego, o czym nie mam pojęcia, a może o tym napiszesz w kolejnej części?
Pozdrawiam!
Krystyna Habrat dnia 08.12.2014 20:34
Dziękuje wszystkim za sympatyczne uwagi, a więc: Do Co (2x), Mirkowi Ś. euterpe, palenie szkodzi i julandzie. Wszystkie komentarze są mi pomocne, ale nie przy każdym jest ptaszek do oznaczenia tego.
Mam świadomość, że świat, który tu wyciągam już może nie istnieje i dlatego tym bardziej chcę tu dać namiastkę minionego uroku literatury.
Coś podobnego przedstawia w swym artykule pt "O książkach i ich (nie)czytaniu" Dariusz Pawlicki (piszę to z pamięci) na portalu: pisarze.pl - w ostatnim numerze, obecnym tam do jutra. Opisuje atmosferę, jaka kiedyś towarzyszyła czytaniu książki i jest to tak piękne, że czytając to, pragnie się znowu tak przeżywać każdą lekturę, zapominając o braku czasu, zagonieniu, i inności obecnych lektur.
Od siebie dodam, że kiedyś najwierniejszymi czytelniczkami powieści były kobiety, te niepracujące. Nie tylko hrabina Hańska, żyjąca na Ukrainie, która nawiązała korespondencję z ulubionym autorem, Balzakiem, ale całe rzesze kobiet czytały książki, bo jeszcze za naszych babć i mam, wszyscy czytali, nawet po nocach.
Ja nikomu nie odradzam pisania. To przecież miły sposób spędzania czasu. Wielką pochwałę amatorów w sztuce pisania głosi Jerzy Krzysztoń w książce "Poczta literacka", powstałej z takiej właśnie poczty, którą prowadził w radio.
skroplami dnia 08.12.2014 20:44 Ocena: Świetne!
Dzięki za potwierdzenia :).
palenieszkodzi dnia 08.12.2014 22:18
Nie wiem, jak to się stało, że podczas czytania umknął mi fragment o polecanej książce autorstwa Krystyny Habrat o intrygującym tytule "Klatka Guliwera". Pełny tytuł to "Podręcznik czarownicy. Klatka Guliwera". Czyżby nasza Autorka ukrywała inne, równie intrygujące zdolności ?:), o co zapytała wielce zaintrygowana
palcia:)
julanda dnia 08.12.2014 22:22
Bardzo Ci dziękuję za to Twoje pisanie, akurat mi temat zajrzał w duszę, a że dla PP udało mi się znaleźć chwilę, to już chyba cud nadchodzących Świąt. Chcę wierzyć w świat, w którym jest czas i miejsce na czytanie i pisanie, jeśli nie w tym życiu, może następne zapachnie lasem i kominkiem, rzeką i słońcem, jakby raj, jakby marzenia...
Muszę spokojnie przeczytać wszystkie części - serdeczności!
Krystyna Habrat dnia 09.12.2014 10:43
Skroplami - mój nowy czytelnik - bardzo mi miło.
Julanda - cieszę się, ja również z wizyt u Ciebie na ulicy Poetyckiej czerpię otuchę i urodę życia.
Palcia - w Archiwum PP są fragmenty moich książek, ale sprzed końcowej korekty wydawnictwa. Więcej w Google. Wydałam ich 5: opowiadania i 5 powieści (2x po dwie w jednej książce). W sumie, nie ma się czym chwalić. A mój kochany Conrad napisał ich 27, i to jakich! Sama się dziwię, że mnie zapracowanej kobiecie (w zawodzie odległym od literatury) i matce, udało się aż tyle, gdy jeszcze czasy dla piszących niełaskawe.
Hedwig dnia 16.12.2014 07:18 Ocena: Świetne!
Byłam już tu Krystyno kilka razy i zawsze odchodziłam nie wpisując żadnego komentarza. Cóż bowiem może o pracy pisarza wiedzieć osoba, która nie napisała i nie napisze w życiu żadnej ksiązki.?
Napiszę więc coś zupełnie innego.
Wspaniałymi pisarzami czy poetami byli też samotnicy, ludzie którzy nie mieli szczęścia w miłości, uzależnieni, a także ludzie biedni i lekceważeni /mam tu na myśli przede wszystkim Norwida, który pisał w przytułku w Paryżu/. Więc może to też jest potrzebne niektórym twórcom słowa?
Co o tym myśleć.?
A tekst Twój - tak jak i poprzednie - świetny.
Pozdrawiam serdecznie :)
Krystyna Habrat dnia 16.12.2014 12:07
Dziękuję Hedwig za przychylne słowa.
Masz rację, że twórczość może być rekompensatą za życiowe niepowodzenia i smutki. I czymś więcej. Przypomnijmy choćby Mickiewicza i jego Marylę.
Ale wydaje mi się, że Norwid napisał już dużo zanim, pozbawiony opieki finansowej mecenasa, popadł w taką prostrację, że trafił do przytułku. Wcześniej przecież pretendował do ręki arystokratycznej panny. I chyba do niej napisał wiersz: "Wstążkę ci prześlę błękitną".
Pozdrawiam miło.
al-szamanka dnia 17.12.2014 19:14 Ocena: Świetne!
Z przyjemnością przeczytałam Twoje następne rozmyślania.
Przykłady o sprzyjających czynnikach pisania u znanych autorów frapujące.
I jak się okazuje takim czynnikiem może być właściwie wszystko.
Natychmiast zaczęłam się zastanawiać... a jak to było u moich ulubieńców.
U samej siebie wiem.
Niezapracowanie.
A jako że ostatnio jest wręcz przeciwnie, więc ani pisania, ani zaglądania na PP, co mnie mocno dołuje :(
Cieszę się, że dzisiejszy wieczór jest wolniejszy, i że jako pierwszy mogłam przeczytać właśnie Twój tekst.
Bo po prostu dobry jest.

Pozdrawiam :)
Krystyna Habrat dnia 18.12.2014 12:40
Bardzo się cieszę, że się tu pojawiłaś, al-szamanko, i znalazłaś chwilę, by poczytać mój tekst.
Nie zaniedbuj pisania, nie przepracowuj się zanadto, bo bardzo lubię Cię czytać. I nie tylko ja.
Pozdrawiam.
blaszka dnia 21.12.2014 22:29
Fascynujący felieton, bardzo ciekawy w treści i tak dynamicznie napisany, że chciałoby się więcej.
Dziękuję, Krystyno, za te cenne rozważania.
Pozdrawiam.
Krystyna Habrat dnia 22.12.2014 14:39
Blaszka - dziękuję bardzo. Pomyślę o cd.
Pozdrawiam świątecznie.
Polecane
Ostatnie komentarze
Pokazuj tylko komentarze:
Do tekstów | Do zdjęć
Materazzone
27/01/2023 11:21
Gruby, Ty złośniku, Ciebie tu znalazłem :D »
zawsze
27/01/2023 00:13
pisałam Ci niedawno na fb, że dajesz mi dużo wzruszeń, i ten… »
Tomek i Agatka
26/01/2023 23:29
Czasami wylewa się ze mnie morze, a wtedy fala wyrzuca… »
Tomek i Agatka
26/01/2023 23:16
Z całego serca dziękuję Wolnyduszku za czytanie i ślad.… »
Florian Konrad
26/01/2023 17:43
Dziękuję serdeczniasto! »
Florian Konrad
26/01/2023 17:43
Oj, metal jest tym, co kocham »
Yaro
26/01/2023 10:50
Dziękuję za komentarz bardzo budujący , błąd prawiłem.… »
Woland
26/01/2023 08:20
Dziękuję :) I również dziękuję, chociaż mniej od… »
wolnyduch
26/01/2023 00:18
Pięknie wyrażona tęsknota za "Odyseuszem" , podoba… »
wolnyduch
26/01/2023 00:12
Jak dla mnie to taki bardzo wysublimowany, niezwykle… »
wolnyduch
26/01/2023 00:09
Bardzo lubię prostotę, a jednocześnie pięknie wyrażającą… »
wolnyduch
26/01/2023 00:04
Urokliwy wiersz o przyrodzie, mnie się o bardzo podoba,… »
wolnyduch
25/01/2023 23:54
Nie przepadam za wyliczankami, dlatego wiersz nie bardzo mi… »
wolnyduch
25/01/2023 23:36
Tak, masz rację, Ołowiany Żołnierzyku, że to proza poetycka,… »
wolnyduch
25/01/2023 23:31
Tak, dobrze się czyta, teoretycznie o zwykłej jeździe… »
ShoutBox
  • akacjowa agnes
  • 25/01/2023 22:34
  • Droga Redakcjo. Przez przypadek dodałam dwa razy ten sam tekst. Nie wątpię, że wiecie, co zrobić z tym faktem ;)
  • Dark
  • 22/01/2023 14:36
  • Rada dla tworzących horror lub jakąkolwiek grozę - nie tutaj. Szukajcie grup na fb, wysyłajcie prawdziwym autorom swoje teksty na priv, udzielajcie się w postach.
  • Dark
  • 22/01/2023 14:35
  • Usunąłem teksty i się żegnam. Odezwała się do mnie Anna Dzięgielewska, która ma kontaktować się z Wojciechem Gunią. W przyszłym roku redakcja Planeta czytelnika ma ogłosić mnie swoim autorem, promować
  • Berele
  • 14/01/2023 01:47
  • Bo ja się wycofałem ;)
  • Arkady
  • 12/01/2023 20:30
  • Jakoś tu cicho się zrobiło ... i pusto...
  • wolnyduch
  • 06/01/2023 21:02
  • Dołączam do życzeń,
  • Gramofon
  • 05/01/2023 20:11
  • Dark, o jakim tekście mówisz?
  • Dark
  • 05/01/2023 07:41
  • Zgadzam się.
Ostatnio widziani
Gości online:0
Najnowszy:Usunięty
Wspierają nas