Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) opublikowali wstępne wyniki niewielkiego badania, które sugeruje, że długotrwałe korzystanie z narzędzi takich jak ChatGPT może negatywnie wpływać na aktywność komórek mózgowych, obniżać zaangażowanie poznawcze, kreatywność oraz pogarszać pamięć. Badanie zostało opublikowane w serwisie ArXiv, a autorzy zdecydowali się na szybką publikację, aby zwrócić uwagę na potencjalne ryzyka.

Inspiracją do badań była popularna analogia nawiązująca do koncepcji Jeana-Baptiste’a de Lamarcka z początku XIX wieku, mówiąca o tym, że narządy używane rozwijają się, a nieużywane uwsteczniają i zanikają. Choć teoria Lamarcka w kontekście dziedziczności została obalona, posłużyła jako punkt wyjścia do zbadania, jak intensywne wykorzystywanie sztucznej inteligencji zamiast własnych zdolności poznawczych wpływa na ludzki mózg.

Wcześniejsze badania naukowców z MIT wskazywały już na przykład, że im więcej czasu użytkownicy spędzają na rozmowach z ChatGPT, tym bardziej czują się samotni.

Przebieg badania i kluczowe odkrycia

W najnowszym badaniu wzięły udział 54 osoby w wieku od 18 do 39 lat, zamieszkujące okolice Bostonu. Uczestników podzielono na trzy grupy, z których każda miała za zadanie napisać trzy eseje SAT (oceniające umiejętności pisania i analizy tekstu) na różne tematy, np. etykę filantropii czy pułapki zbyt wielu wyborów. Pierwsza grupa korzystała z ChatGPT firmy OpenAI, druga z wyszukiwarki Google, a trzecia pisała bez żadnego wspomagania.

Do monitorowania aktywności mózgu (w 32 regionach) wykorzystano elektroencefalografię (EEG). Wyniki były niepokojące: użytkownicy ChatGPT wykazywali najniższe zaangażowanie mózgu i „stale osiągali gorsze wyniki na poziomie neuronalnym, językowym i behawioralnym” w porównaniu z pozostałymi grupami. Eseje stworzone przy pomocy ChatGPT były bardzo do siebie podobne, pozbawione oryginalności, często opierające się na tych samych wyrażeniach i pomysłach. Dwóch nauczycieli języka angielskiego oceniających prace określiło je mianem „bezdusznych”. Badania EEG ujawniły niską kontrolę wykonawczą i zaangażowanie uwagi u tej grupy.

Co więcej, w ciągu kilku miesięcy trwania badania użytkownicy ChatGPT stawali się coraz bardziej zależni i „leniwi” z każdym kolejnym esejem, często uciekając się do kopiowania i wklejania treści. Ogólnie wypadli gorzej pod względem oryginalności, pamięci i jakości w porównaniu z osobami piszącymi samodzielnie lub korzystającymi z wyszukiwarek. Zauważono również „zmęczenie poznawcze”, które utrzymywało się nawet po przejściu na samodzielne pisanie.

Nadzieja na optymalne wykorzystanie AI

W przeciwieństwie do grupy wspomaganej przez AI, grupa korzystająca wyłącznie z własnego mózgu wykazała najwyższą łączność neuronalną, szczególnie w pasmach alfa, theta i delta, które są związane z kreatywnym myśleniem, obciążeniem pamięci i przetwarzaniem semantycznym. Uczestnicy z tej grupy byli bardziej zaangażowani, ciekawi i deklarowali większe zadowolenie ze swoich esejów. Również grupa korzystająca z wyszukiwarki Google wyrażała zadowolenie i wykazywała wysoką aktywność mózgu.

W końcowej fazie badania uczestników poproszono o ponowne napisanie jednego z esejów. Grupa, która wcześniej korzystała z ChatGPT, musiała to zrobić bez wspomagania, podczas gdy grupa pisząca samodzielnie mogła teraz użyć ChatGPT. Pierwsza grupa (wcześniej korzystająca z AI) niewiele pamiętała ze swoich esejów, miała trudności z ich zacytowaniem i wykazywała słabsze fale mózgowe, co wskazuje na pominięcie głębokich procesów pamięciowych. Natomiast grupa, której po raz pierwszy pozwolono użyć AI po wcześniejszym samodzielnym pisaniu, wypadła bardzo dobrze, wykazując znaczący wzrost połączeń mózgowych we wszystkich pasmach częstotliwości EEG.

Autorzy artykułu komentują: „Daje to nadzieję, że AI, jeśli jest prawidłowo używana, może poprawić uczenie się, a nie je osłabiać – o ile najpierw się myśli, a dopiero potem korzysta z pomocy AI”.

Naukowcy z MIT sugerują, że intensywne i nieprzemyślane korzystanie z dużych modeli językowych (LLM), które potrafią przetwarzać, rozumieć i generować tekst, może w rzeczywistości zaszkodzić procesom uczenia się, zwłaszcza w przypadku młodszych użytkowników. Wyniki badania stanowią ważne ostrzeżenie i wzywają do rozważnego podejścia do integracji sztucznej inteligencji w procesy edukacyjne i twórcze.

Redakcja · 09:12 10.07.2025 · 0 ·