Instytut Książki opublikował raport o kondycji materialnej twórców książki w Polsce (pisarzy, tłumaczy i ilustratorów), który maluje pesymistyczny obraz. Wynika z niego, że warunki pracy większości twórców są prekaryjne, a zarobki ok. 90% badanych z tytułu twórczości nie przekraczają minimalnego miesięcznego wynagrodzenia krajowego.

Raport, opracowany na podstawie badań ilościowych (663 twórców) i jakościowych (75 twórców), dowodzi, że rynek po 1989 roku mierzy się z patologiami, takimi jak dominacja kilku dystrybutorów, dumping cenowy i marginalizacja literatury ambitnej. Dyrektor Instytutu Książki, Grzegorz Jankowicz, podkreśla, że celem badania było zebranie wiedzy, która posłuży do przygotowania propozycji systemowych form wsparcia dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Twórcy to prekariusze 

Z raportu wynika, że twórcy są "zepchnięci na margines przez dużych rynkowych graczy" i wyłączeni z dostępu do publicznego systemu opieki społecznej z powodu braku regulacji formalno-prawnych dla ich zawodów.

Główne wnioski dotyczące sytuacji twórców:

• Brak świadczeń: 15% do 25% badanych (w zależności od badania) nie ma w ogóle dostępu do świadczeń społecznych.
• Tylko 25% badanych utrzymuje się wyłącznie z pracy twórczej.
• Niskie zarobki: ok. 90% badanych zarabia poniżej minimalnej płacy krajowej (4666 zł brutto/mies.) z tytułu samej twórczości.
• Brak oszczędności: 72% respondentów nie posiada oszczędności w dobrowolnych systemach emerytalnych.
• Problemy z umowami: dominuje stosowanie umów cywilnoprawnych (82% badanych) oraz brak transparentności raportów sprzedaży. Najsłabszą pozycję negocjacyjną mają debiutanci.

Autor raportu, Mariusz Dzięglewski, stwierdza, że warunki pracy twórców książki można określić mianem prekaryjnych z powodu braku ustawowej ochrony i regulacji rynku. Autorzy raportu postulują także, aby państwo podjęło interwencję, ponieważ książka nie może być traktowana jedynie w kategoriach produktu. Wśród najważniejszych branżowych postulatów wymieniono:

• reforma PLR (Public Lending Right – prawo do wypożyczeń publicznych),
• jednolita cena okładkowa,
• dopłaty do składek i status artysty zawodowego.

Raport podkreśla, że polski rynek książki odstaje od standardów europejskich (np. Francja, kraje skandynawskie), gdzie państwo aktywnie wspiera literaturę ambitną, co przekłada się na prestiż zawodu i stabilniejsze warunki pracy twórców.

Z raportem można się zapoznać tutaj --> https://www.instytutksiazki.pl/aktualnosci/premiera-raportu-kondycja-zawodowa-i-warunki-pracy-osob-tworzacych-ksiazki-w-polsce/

Redakcja · 14:16 26.11.2025 · 1 ·